سرفه های شبانه یکی از آزاردهندهترین مشکلات تنفسی هستند که میتوانند خواب باکیفیت را مختل کنند. بسیاری از افراد در طول روز مشکل خاصی ندارند، اما به محض دراز کشیدن دچار سرفه های مکرر میشوند. این وضعیت ممکن است ساده و گذرا باشد، اما گاهی هم نشانه یک بیماری زمینهای مانند آسم، آلرژی یا رفلاکس معده است.
در این مقاله به طور کامل بررسی میکنیم که علت سرفه های شبانه چیست، چه زمانی خطرناک است و چگونه میتوان آن را درمان کرد.
سرفه های شبانه چیست؟
سرفه یک واکنش طبیعی بدن برای پاکسازی راههای هوایی است. اما وقتی این سرفهها بیشتر در شب رخ میدهند یا هنگام خواب تشدید میشوند، به آن سرفه شبانه گفته میشود.
چرا شبها بدتر میشود؟
-
هنگام دراز کشیدن، ترشحات پشت حلق راحتتر وارد گلو میشوند.
-
اسید معده در افراد مبتلا به رفلاکس راحتتر بالا میآید.
-
هوای خشک اتاق خواب تحریککننده است.
-
سیستم ایمنی در شب فعالتر میشود و التهاب بیشتر حس میشود.
مهمترین علت سرفه های شبانه
مهمترین علت سرفه های شبانه معمولاً التهاب و تحریک راههای هوایی به دلیل آلرژی، آسم یا رفلاکس معده است که هنگام دراز کشیدن تشدید میشود. در این حالت، تجمع ترشحات پشت حلق یا بازگشت اسید معده باعث تحریک گلو و شروع سرفههای مکرر در طول شب میشود.
آلرژی و حساسیت
آلرژی یکی از شایعترین دلایل سرفه خشک شبانه است. گرد و غبار، مایتهای موجود در تشک و بالش، موی حیوانات خانگی یا کپک میتوانند عامل تحریک باشند.
علائم همراه:
-
آبریزش یا گرفتگی بینی
-
خارش گلو
-
عطسه مکرر
آسم (Asthma)
آسم یک بیماری التهابی مزمن راههای هوایی است که معمولاً در شب تشدید میشود. بسیاری از بیماران مبتلا به آسم گزارش میکنند که بین ساعت ۲ تا ۴ صبح علائم شدیدتری دارند.
علائم:
-
احساس فشار در قفسه سینه
رفلاکس معده (GERD)
در رفلاکس معده، اسید معده به مری برمیگردد. وقتی دراز میکشید، این برگشت اسید بیشتر میشود و گلو را تحریک میکند.
نشانههای مهم:
-
سوزش سردل
-
تلخی دهان صبحگاهی
-
سرفه خشک بدون خلط
سرماخوردگی و عفونتهای ویروسی
بعد از بهبود سرماخوردگی، ممکن است سرفه تا چند هفته باقی بماند. به این حالت “سرفه پس از عفونت” گفته میشود.
سینوزیت
ترشحات سینوسها هنگام خواب به پشت گلو میریزند و باعث تحریک و سرفه میشوند.
مصرف برخی داروها
داروهای مهارکننده ACE که برای فشار خون تجویز میشوند میتوانند باعث سرفه خشک مزمن شوند.
سرفه های شبانه در کودکان
سرفه های شبانه در کودکان یکی از نگرانیهای شایع والدین است. بسیاری از بچهها در طول روز حال عمومی خوبی دارند اما به محض خوابیدن، سرفه آنها شروع میشود یا شدت میگیرد. دلیل این موضوع معمولاً به وضعیت درازکش، تجمع ترشحات در پشت حلق و حساستر بودن راههای هوایی کودکان برمیگردد.
سیستم تنفسی کودکان نسبت به بزرگسالان ظریفتر و باریکتر است؛ بنابراین حتی التهاب خفیف یا مقدار کمی ترشح میتواند باعث سرفههای مکرر در طول شب شود. در ادامه مهمترین علتهای سرفه شبانه در کودکان را بررسی میکنیم.
آلرژی
آلرژی یکی از شایعترین علل سرفه خشک شبانه در کودکان است. محرکهایی مانند گردوغبار، مایتهای موجود در تشک و بالش، موی حیوانات خانگی یا گرده گیاهان میتوانند باعث تحریک مجاری تنفسی شوند.
علائم همراه معمولاً شامل موارد زیر است:
-
آبریزش یا گرفتگی بینی
-
عطسه مکرر
-
خارش بینی و گلو
-
تیرگی زیر چشمها (اصطلاحاً چشم آلرژیک)
در این حالت، هنگام دراز کشیدن ترشحات بینی به پشت حلق سرازیر میشوند و کودک شروع به سرفه میکند. شستشوی منظم ملحفهها، استفاده از روکش ضدحساسیت و تمیز نگه داشتن اتاق خواب میتواند کمککننده باشد.
آسم کودکان
یکی دیگر از علل مهم سرفه های شبانه در کودکان، آسم است. در بیماری Asthma راههای هوایی دچار التهاب و تنگی میشوند و این وضعیت معمولاً در شب تشدید میشود.
علائم هشداردهنده آسم در کودکان:
-
خسخس سینه
-
تنگی نفس
-
بیدار شدن مکرر از خواب به دلیل سرفه
-
بدتر شدن سرفه هنگام فعالیت بدنی یا خندیدن
گاهی سرفه شبانه تنها علامت آسم است (آسم با تظاهر سرفهای). در این موارد، تشخیص و درمان بهموقع با اسپریهای استنشاقی میتواند از حملات شدید جلوگیری کند.
کروپ (Croup)
کروپ یک عفونت ویروسی شایع در کودکان خردسال است که باعث التهاب حنجره و نای میشود. این بیماری معمولاً با سرفهای شبیه صدای پارس سگ همراه است و اغلب در شب بدتر میشود.
علائم کروپ:
-
سرفه خشک و خشن
-
صدای گرفته
-
صدای خسخس هنگام دم
-
بدتر شدن ناگهانی علائم در نیمهشب
در موارد خفیف، بخور سرد و آرام نگه داشتن کودک کمککننده است، اما اگر تنفس سخت شود باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.
عفونتهای ویروسی
سرماخوردگی و سایر عفونتهای ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی میتوانند باعث سرفه شبانه شوند. حتی پس از بهبود تب و آبریزش بینی، ممکن است سرفه تا چند هفته باقی بماند. دلیل آن حساس ماندن راههای هوایی و وجود ترشحات باقیمانده است.
در این شرایط:
-
مصرف مایعات کافی
-
شستشوی بینی با سرم نمکی
-
مرطوب نگه داشتن هوا
میتواند به کاهش سرفه کمک کند.
چه زمانی سرفه های شبانه خطرناک است؟
در موارد زیر مراجعه به پزشک ضروری است:
-
سرفه بیش از ۳ هفته
-
وجود خون در خلط
-
کاهش وزن بیدلیل
-
تعریق شبانه
-
تب طولانیمدت
درمان خانگی سرفه شبانه
در بسیاری از موارد خفیف، میتوان بدون نیاز به دارو و تنها با چند تغییر ساده در سبک زندگی، سرفه های شبانه را کنترل کرد.
بالا بردن سر هنگام خواب
یکی از سادهترین و مؤثرترین راهکارها، بالا نگه داشتن سر و قسمت بالایی بدن هنگام خواب است. این کار باعث میشود:
-
ترشحات پشت حلق کمتر وارد گلو شوند
-
برگشت اسید معده کاهش یابد
-
فشار روی مجاری تنفسی کمتر شود
بهتر است به جای استفاده از چند بالش نرم، از یک بالش طبی استاندارد یا بالا آوردن قسمت بالایی تخت استفاده کنید تا گردن در وضعیت صحیح قرار بگیرد.
استفاده از دستگاه بخور
هوای خشک، بهخصوص در فصل زمستان یا در خانههایی که سیستم گرمایشی روشن است، میتواند گلو و مجاری تنفسی را تحریک کند. استفاده از دستگاه بخور سرد یا مرطوبکننده هوا کمک میکند:
-
خشکی گلو کاهش یابد
-
خلط رقیقتر شود
-
تحریک شبانه کمتر شود
نکته مهم این است که دستگاه بخور باید مرتب تمیز شود تا از رشد باکتری و قارچ جلوگیری شود.
نوشیدن مایعات گرم
مایعات گرم مانند آب گرم، دمنوشهای گیاهی ملایم یا سوپ رقیق میتوانند گلو را تسکین دهند و ترشحات را رقیق کنند. مصرف مایعات کافی در طول روز نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا کمآبی بدن باعث غلیظ شدن مخاط و تشدید سرفه میشود.
مصرف عسل (برای افراد بالای یک سال)
عسل یک ضدالتهاب طبیعی است و میتواند گلو را آرام کند. تحقیقات نشان دادهاند که مصرف یک قاشق عسل قبل از خواب میتواند شدت سرفه شبانه را کاهش دهد. البته عسل برای کودکان زیر یک سال توصیه نمیشود.
پرهیز از غذای سنگین قبل از خواب
اگر سرفه های شبانه ناشی از رفلاکس باشند، تغذیه نقش مهمی دارد. بهتر است:
-
حداقل ۲ تا ۳ ساعت قبل از خواب غذا نخورید
-
از مصرف غذاهای چرب و سرخکردنی پرهیز کنید
-
مصرف قهوه و شکلات را در ساعات پایانی شب کاهش دهید
این اقدامات ساده میتوانند به میزان قابل توجهی سرفههای شبانه را کاهش دهند.
درمان دارویی سرفه های شبانه
در صورتی که درمانهای خانگی کافی نباشند یا علت زمینهای جدیتر باشد، پزشک ممکن است دارو تجویز کند. نوع دارو کاملاً به علت سرفه بستگی دارد.
آنتیهیستامین برای آلرژی
اگر علت سرفه، آلرژی باشد، پزشک ممکن است داروهای آنتیهیستامین تجویز کند. این داروها باعث کاهش واکنش آلرژیک و کم شدن ترشحات پشت حلق میشوند. در نتیجه تحریک گلو و سرفه کاهش پیدا میکند.
در برخی موارد، اسپریهای بینی ضدحساسیت نیز تجویز میشود.
اسپری استنشاقی برای آسم
اگر فرد مبتلا به آسم باشد، درمان اصلی استفاده از اسپریهای استنشاقی است. در بیماری Asthma راههای هوایی دچار التهاب و تنگی میشوند و معمولاً شبها علائم شدیدتر است.
اسپریهای حاوی کورتون یا برونکودیلاتور میتوانند التهاب را کاهش داده و از سرفه و خسخس شبانه جلوگیری کنند.
داروهای ضد اسید برای رفلاکس
در بیماری Gastroesophageal reflux disease اسید معده به مری بازمیگردد و باعث تحریک گلو میشود. در این شرایط، پزشک ممکن است داروهای کاهشدهنده اسید معده تجویز کند.
این داروها کمک میکنند:
-
سوزش معده کمتر شود
-
تحریک گلو کاهش یابد
-
سرفههای شبانه کنترل شود
شربتهای ضدسرفه
در مواردی که سرفه شدید و آزاردهنده است، ممکن است شربتهای ضدسرفه تجویز شوند. البته مصرف این داروها باید کوتاهمدت باشد و بدون تشخیص علت اصلی توصیه نمیشود.
روشهای پیشگیری از سرفه های شبانه
پیشگیری همیشه سادهتر از درمان است. با رعایت چند نکته میتوان احتمال بروز سرفه شبانه را کاهش داد.
شستشوی هفتگی ملحفهها
ملحفه، بالش و پتو محل تجمع گردوغبار و مایتها هستند. شستشوی هفتگی آنها با آب گرم میتواند آلرژنها را کاهش دهد و از تحریک شبانه جلوگیری کند.
استفاده از روکش ضدحساسیت
استفاده از روکشهای مخصوص ضدحساسیت برای تشک و بالش، بهخصوص در افرادی که آلرژی دارند، بسیار کمککننده است.
کنترل رطوبت اتاق
رطوبت بیش از حد میتواند باعث رشد کپک شود و رطوبت کم باعث خشکی هوا میشود. رطوبت ایدهآل اتاق خواب بین ۴۰ تا ۵۰ درصد است.
ترک سیگار
سیگار یکی از مهمترین عوامل تحریککننده مجاری تنفسی است. حتی قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران نیز میتواند سرفه شبانه را تشدید کند.
تهویه مناسب اتاق خواب
باز کردن پنجره در طول روز، استفاده از تصفیهکننده هوا و تمیز نگه داشتن اتاق خواب نقش مهمی در کاهش محرکهای تنفسی دارد.
جدول مقایسه علتهای سرفه های شبانه
| علت | نوع سرفه | علائم همراه | شدت خطر | درمان اصلی |
|---|---|---|---|---|
| آلرژی | خشک | عطسه، خارش | کم | آنتیهیستامین |
| آسم | خشک/خسخس | تنگی نفس | متوسط تا زیاد | اسپری تنفسی |
| رفلاکس | خشک | سوزش معده | متوسط | داروی ضد اسید |
| عفونت | خلطدار | تب | کم تا متوسط | استراحت |
| سینوزیت | خلطدار | فشار صورت | کم | شستشو بینی |
سوالات متداول درباره سرفه های شبانه
چرا سرفه شبها بیشتر میشود؟
به دلیل دراز کشیدن، برگشت اسید معده و افزایش تجمع ترشحات.
آیا سرفه شبانه نشانه کروناست؟
اگر همراه با تب، بدندرد و از دست دادن بویایی باشد باید بررسی شود.
بهترین درمان سریع سرفه شبانه چیست؟
بالا بردن سر، بخور و نوشیدن مایعات گرم.
سرفه شبانه چقدر طول میکشد؟
بسته به علت، از چند روز تا چند هفته.
آیا رفلاکس باعث سرفه شبانه میشود؟
بله، یکی از علل شایع سرفه خشک شبانه است.
