تفاوت کوررنگی در زنان و مردان؛ چه کسانی بیشتر در معرض آن هستند؟

کوررنگی یکی از اختلالات بینایی است که باعث می شود فرد در تشخیص یا تمایز برخی رنگ ها با مشکل مواجه شود. این اختلال در بیشتر موارد از بدو تولد وجود دارد و با ویژگی های ژنتیکی ارتباط دارد؛ با این حال، گاهی بیماری های چشمی، مشکلات عصبی یا مصرف برخی داروها نیز می توانند باعث ایجاد اختلال در تشخیص رنگ ها شوند.

یکی از نکات مهم درباره کوررنگی، تفاوت میزان شیوع آن در زنان و مردان است. کوررنگی های ارثی، به ویژه نوع قرمز و سبز، در مردان بسیار شایع تر از زنان هستند. دلیل اصلی این تفاوت به نحوه انتقال ژن های مرتبط با تشخیص رنگ از طریق کروموزوم های جنسی مربوط می شود.

در این مقاله بررسی می کنیم که چرا کوررنگی در مردان بیشتر دیده می شود، زنان چگونه به این اختلال مبتلا می شوند، چه افرادی بیشتر در معرض آن قرار دارند و چه زمانی باید برای بررسی وضعیت بینایی به چشم پزشک مراجعه کرد.

تفاوت کوررنگی در زنان و مردان چیست؟

مهم ترین تفاوت کوررنگی در زنان و مردان، میزان شیوع نوع ارثی آن است. در نوع شایع قرمز و سبز، مردان بیشتر از زنان به این اختلال مبتلا می شوند؛ اما این موضوع به معنای مصون بودن زنان از کوررنگی نیست.

جدول زیر مهم ترین تفاوت های کوررنگی در زنان و مردان را نشان می دهد.

نکته مهم این است که تفاوت اصلی در شیوع، به خصوص در اختلال ارثی قرمز و سبز، دیده می شود. کوررنگی ناشی از بیماری های چشمی یا عصبی می تواند در هر دو جنس اتفاق بیفتد.

چرا کوررنگی در مردان بیشتر از زنان است؟

برای درک علت این تفاوت باید با نقش کروموزوم های جنسی و نحوه انتقال ژن های مرتبط با بینایی رنگ آشنا شویم.

انسان معمولا دو کروموزوم جنسی دارد. در بیشتر مردان، ترکیب این کروموزوم ها XY و در بیشتر زنان XX است. ژن های اصلی مرتبط با تشخیص رنگ قرمز و سبز روی کروموزوم X قرار دارند.

۱. نقش کروموزوم X در بروز کوررنگی مردان

مردان معمولا یک کروموزوم X دارند که از مادر به ارث می رسد. اگر این کروموزوم حامل تغییر ژنتیکی موثر در تشخیص رنگ قرمز و سبز باشد، احتمال بروز کوررنگی افزایش می یابد؛ زیرا نسخه دیگری از کروموزوم X برای جبران عملکرد ژن وجود ندارد.

به همین دلیل، مردان برای ابتلا به این نوع کوررنگی به همان الگوی ژنتیکی دو نسخه ای که معمولا در زنان لازم است، نیاز ندارند.

۲. چرا زنان کمتر به کوررنگی ارثی مبتلا می شوند؟

زنان معمولا دو کروموزوم X دارند. اگر یکی از این کروموزوم ها حامل ژن مرتبط با کوررنگی باشد، نسخه دیگر ممکن است عملکرد طبیعی تشخیص رنگ را حفظ کند. در نتیجه، زن می تواند ناقل ژن باشد، بدون اینکه اختلال مشخصی در تشخیص رنگ ها داشته باشد.

با این حال، اگر هر دو نسخه ژن مرتبط با تشخیص رنگ قرمز و سبز تغییرات موثر داشته باشند، امکان بروز کوررنگی در زنان نیز وجود دارد. بنابراین، احتمال ابتلا در زنان کمتر است، اما صفر نیست.

۳. آیا پدر می تواند کوررنگی را به پسر خود منتقل کند؟

در کوررنگی قرمز و سبز با الگوی ارثی وابسته به کروموزوم X، پدر کروموزوم Y خود را به پسر منتقل می کند؛ بنابراین، ژن معیوب روی کروموزوم X پدر مستقیما به پسر نمی رسد.

در این الگو، انتقال ژن از مادر به پسر اهمیت ویژه ای دارد. اگر مادر ناقل باشد، هر پسر او در هر بارداری ۵۰ درصد احتمال دارد کروموزوم X حامل ژن تغییر یافته را به ارث ببرد. این احتمال درباره هر بارداری جداگانه است و به معنای ابتلای قطعی فرزند نیست.

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به کوررنگی هستند؟

اگرچه جنسیت در احتمال ابتلا به نوع ارثی قرمز و سبز نقش مهمی دارد، عوامل دیگری نیز ممکن است احتمال بروز اختلال در تشخیص رنگ را افزایش دهند.

۱. افرادی که سابقه خانوادگی کوررنگی دارند

اگر کوررنگی در میان اعضای خانواده، به ویژه خویشاوندان مادری، وجود داشته باشد، احتمال به ارث رسیدن برخی انواع ژنتیکی آن افزایش می یابد. با این حال، سابقه خانوادگی به تنهایی به معنای ابتلای قطعی نیست.

۲. پسران و مردان

مردان به دلیل الگوی وراثت ژنتیکی، بیشتر در معرض کوررنگی ارثی قرمز و سبز هستند. این اختلال ممکن است از کودکی وجود داشته باشد، اما تا زمان ورود به مدرسه یا انجام آزمایش تشخیص رنگ شناسایی نشود.

۳. افراد مبتلا به بیماری های چشمی

بیماری هایی مانند آب سیاه و دژنراسیون ماکولا می توانند بر تشخیص رنگ تاثیر بگذارند. در این شرایط، اختلال ممکن است در طول زمان تغییر کند یا همراه با سایر مشکلات بینایی باشد.

۴. افرادی که بعضی بیماری های عمومی یا عصبی دارند

بیماری هایی مانند دیابت، ام اس، آلزایمر و برخی اختلالات عصبی می توانند بر مسیرهای بینایی تاثیر بگذارند و در بعضی افراد موجب اختلال در تشخیص رنگ شوند.

۵. افرادی که دچار آسیب چشم یا سر شده اند

آسیب شبکیه، عصب بینایی یا بخش هایی از مغز که اطلاعات بینایی را پردازش می کنند، ممکن است باعث تغییر در درک رنگ ها شود.

برخی داروها نیز می توانند بر تشخیص رنگ اثر بگذارند. برای مثال، هیدروکسی کلروکین در مواردی با اختلال بینایی مرتبط است. این موضوع به معنای آن نیست که هر فرد مصرف کننده این دارو دچار کوررنگی می شود؛ بلکه بررسی علائم و پایش پزشکی اهمیت دارد.

انواع کوررنگی و تفاوت آنها در زنان و مردان

کوررنگی انواع مختلفی دارد و همه انواع آن الگوی وراثتی یکسانی ندارند. شناخت نوع اختلال اهمیت دارد؛ زیرا علت، میزان شیوع و نحوه تشخیص هر نوع می تواند متفاوت باشد.

کوررنگی قرمز و سبز

این نوع، شایع ترین شکل اختلال ارثی تشخیص رنگ است. افراد مبتلا ممکن است در تشخیص برخی طیف های قرمز، سبز، قهوه ای و نارنجی مشکل داشته باشند. شدت اختلال از خفیف تا شدید متغیر است.

دو شکل شناخته شده آن عبارت اند از پروتان و دئوتان که هر کدام بر نحوه درک بخشی از طیف رنگی اثر می گذارند. این نوع کوررنگی در مردان بسیار شایع تر از زنان است.

کوررنگی آبی و زرد

در این نوع، تشخیص برخی رنگ های آبی و سبز یا زرد و قرمز دشوار می شود. اختلال ارثی آبی و زرد نسبت به نوع قرمز و سبز نادرتر است و الگوی ژنتیکی متفاوتی دارد؛ بنابراین، تفاوت شیوع آن میان زنان و مردان مانند نوع قرمز و سبز نیست.

کوررنگی کامل

کوررنگی کامل یا آکروماتوپسی اختلالی نادر است که در آن فرد توانایی بسیار محدودی در تشخیص رنگ ها دارد یا آنها را به شکل معمول نمی بیند. برخی مبتلایان ممکن است به نور حساس باشند یا کاهش وضوح بینایی داشته باشند. این وضعیت با کوررنگی رایج قرمز و سبز تفاوت دارد.

علائم کوررنگی در زنان و مردان چیست؟

علائم کوررنگی در زنان و مردان معمولا مشابه است و تفاوت اصلی در میزان شیوع برخی انواع آن دیده می شود. بسیاری از افراد از کودکی به این اختلال مبتلا هستند، اما به دلیل خفیف بودن علائم ممکن است مدت ها از آن آگاه نباشند.

مهم ترین نشانه های احتمالی عبارت اند از:

• دشواری در تشخیص رنگ قرمز و سبز
• اشتباه گرفتن برخی رنگ های نزدیک به هم
• مشکل در تشخیص تفاوت میان طیف های قهوه ای، نارنجی و سبز
• دشواری در تشخیص برخی رنگ ها در نور کم
• اشتباه در انتخاب رنگ مداد، لباس یا وسایل روزمره
• مشکل در انجام فعالیت هایی که به تشخیص دقیق رنگ ها وابسته هستند

این نشانه ها به تنهایی برای تشخیص کوررنگی کافی نیستند. برای مثال، نور نامناسب، تفاوت طبیعی در درک رنگ ها یا مشکلات دیگر بینایی نیز می توانند باعث اشتباه در تشخیص رنگ شوند.

چگونه می توان کوررنگی را در زنان و مردان تشخیص داد؟

تشخیص کوررنگی با بررسی توانایی فرد در تشخیص و تمایز رنگ ها انجام می شود. چشم پزشک یا متخصص واجد صلاحیت می تواند با توجه به علائم، سابقه خانوادگی و وضعیت بینایی، آزمایش مناسب را انتخاب کند.

۱. تست ایشیهارا

تست ایشیهارا یکی از آزمایش های شناخته شده برای بررسی اختلال تشخیص رنگ قرمز و سبز است. در این آزمایش، تصاویر متشکل از نقاط رنگی به فرد نشان داده می شوند که در میان آنها عدد یا شکلی پنهان شده است.

نحوه پاسخ دادن به این تصاویر می تواند به شناسایی احتمال اختلال کمک کند؛ اما نتیجه آن باید در چارچوب آزمایش استاندارد تفسیر شود.

۲. آزمایش مرتب کردن رنگ ها

در این روش، فرد باید قطعات یا نمونه های رنگی را بر اساس شباهت رنگی مرتب کند. این آزمایش می تواند اطلاعات بیشتری درباره نوع اختلال و تفاوت میان طیف های رنگی در اختیار متخصص قرار دهد.

۳. بررسی کامل چشم در صورت نیاز

اگر اختلال تشخیص رنگ به تازگی ایجاد شده باشد، رو به تشدید باشد یا با سایر علائم بینایی همراه شود، ممکن است معاینه دقیق چشم و بررسی شبکیه و عصب بینایی ضرورت داشته باشد.

نکته مهم این است که تست های آنلاین کوررنگی فقط برای بررسی اولیه مناسب هستند و نمی توانند جایگزین تشخیص تخصصی شوند. کیفیت نمایشگر، تنظیمات رنگ، نور محیط و نحوه نمایش تصاویر ممکن است بر نتیجه تاثیر بگذارند.

آیا کوررنگی در زنان قابل درمان است؟

درمان کوررنگی به علت ایجاد آن بستگی دارد. اگر اختلال از نوع ارثی باشد، در حال حاضر درمان قطعی و تایید شده ای برای بازگرداندن کامل تشخیص طبیعی رنگ ها وجود ندارد. با این حال، بسیاری از افراد با استفاده از روش های کمکی و تطبیق فعالیت های روزمره، زندگی عادی دارند.

در مقابل، اگر اختلال تشخیص رنگ به علت بیماری، آسیب یا مصرف یک داروی خاص ایجاد شده باشد، شناسایی علت زمینه ای اهمیت زیادی دارد. درمان بیماری زمینه ای یا بازبینی دارو توسط پزشک ممکن است به بهبود وضعیت کمک کند؛ البته میزان بهبود به علت و شدت آسیب بستگی دارد.

عینک ها و فیلترهای مخصوص تشخیص رنگ نیز ممکن است برای بعضی افراد تمایز برخی رنگ ها را آسان تر کنند، اما کوررنگی را درمان نمی کنند و برای همه افراد موثر نیستند.

هشدار پزشکی: اگر تغییر در تشخیص رنگ ها ناگهانی است، به تازگی شروع شده یا با کاهش دید، درد چشم، اختلال در میدان بینایی یا علائم عصبی همراه است، باید در اسرع وقت ارزیابی پزشکی انجام شود. چنین تغییراتی را نباید بدون معاینه به کوررنگی ارثی نسبت داد.

جمع بندی

تفاوت کوررنگی در زنان و مردان بیشتر به نوع ارثی قرمز و سبز مربوط می شود؛ اختلالی که به دلیل الگوی وراثت ژن های واقع بر کروموزوم X در مردان شیوع بیشتری دارد. زنان نیز می توانند به این اختلال یا سایر انواع کوررنگی مبتلا شوند. همچنین، بیماری های چشمی، برخی بیماری های عمومی، داروها و آسیب های چشم یا سیستم عصبی می توانند در هر دو جنس بر تشخیص رنگ تاثیر بگذارند.

اگر سابقه خانوادگی کوررنگی دارید یا متوجه مشکل در تشخیص رنگ ها شده اید، انجام آزمایش استاندارد تشخیص رنگ می تواند به روشن شدن وضعیت کمک کند. در صورت بروز ناگهانی اختلال، مراجعه به چشم پزشک اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ممکن است علت آن با کوررنگی ارثی متفاوت باشد.

 منبع : nhs

تحریریه سلول سبز

نتیجه معتبرترین و بروزترین تحقیقات علمی را در حوزه بهداشت، سلامت و زیبایی به ساد‌ه‌ترین زبان به نگارش درمی‌آوریم تا راهنمای شما باشد برای انتخاب یک سبک زندگی سالم‌تر